„Układy drugiej i trzeciej klasy może charakteryzować uporządkowanie struktuty. Dotychczas brak jednak ogólnych kryteriów pozwalających jednoznacznie zaliczać obiekty fizyczne do jednej z tych dwóch omawianych klas.
6 Klimek — Hak
5. Warunki występowania struktur dysypatywnych
Dotąd nie udało się sformułować warunków fizycznych i matematycznych pozwalających w ogólnym przypadku jednoznacznie stwierdzić, że wystąpi struktura dysypatywna, w której następować będzie uporządkowanie układu, względnie układ będzie zmierzał do stanu stacjonarnego lub stanu równowagi. Można jednak stwierdzić, że sformułowane zostały warunki konieczne występowania struktur dysypatywnych, natomiast — poza szczególnymi przypadkami — nie znamy dotąd warunków wystarczających.
Z fizycznego punktu widzenia warunkami koniecznymi są
a) otwarty układ termodynamiczny,
b) nieodwracalny proces termodynamiczny,
c) stan układu daleki od stanu równowagi.
W strukturach tych przebiegają takie procesy nieodwracalne jak dyfuzja składników chemicznych, przenoszenie pędu, przewodnictwo cieplne, reakcje chemiczne i inne. Procesy te podlegają prawom zachowania masy, pędu, momentu pędu, energii, a także spełniają równania kinetyki chemicznej. Współczynniki fenomenologiczne, występujące w równaniach podających związki między bodźcami i przepływami termodynamicznymi, zależą nie tylko od współrzędnych przestrzennych i od czasu, lecz także od chwilowych wartości parametrów termodynamicznych oraz od ich zmian.“(6)